Ali Ekber Pekşen

ÇERÇEVELENMİŞ HAYATLAR (1)

27 Şubat 2025 17:59

İnsan hayatının gelecekteki çerçevelerini belirleyen ilişkiler ağının temelleri, ilk çocukluk döneminde atılır. İlk çocukluk döneminde edinilen değerlerin oluşmasında, ailenin geleneksel çocuk yetiştirme anlayışı belirleyicidir. Bu anlayış; ailenin eğitimi, dahil olunan ekonomik ve sosyal çevre, alışkanlıklar, yaşanılan coğrafya, gelenek, görenek, inanç sistemlerinin etkisindedir.

Ailede kazanılan değerler, okul hayatının başlamasıyla farklı değerlerle bütünleşerek, kişiliğin ayrılmaz parçası olur, hayata yön verirler. Sosyalleşme, sorumluluklar ve görevler alma, sevme, sevilme, kızma, öfke, korku, yeteneklerin sergilenmesi şeklinde hayat bulurlar. İnsanın karmaşık dünyasının ürünü bilgiler, beceriler, duygular, algılar, yargılar, beğeniler şeklinde davranışlara dönüşürler.

Bu bileşenlerle ortaya çıkan gözlenebilir, ölçülebilir özellikler, kişilik kavramıyla anlatılan bütünün öğeleridir ve bir arada bulunurlar. Bireyin uyaranlara yönelik tepkileri, tüm bunların, bir bakıma kişiliğinin ürünüdür.

Birey bedensel ve zihinsel donanımına ait bilgi, duygu, beceri, algı, ilgi, yetenekleriyle farklılıklara sahiptir. Kendine özgü özellikleri vardır. Çocuk eğitimi, ailede başlayan ve kendiliğinden işleyen bir süreçtir.  Örgün eğitim öncesi alışkanlıklarla işleyen süreç, okul hayatıyla sistemli faaliyetlere dönüşür.

Eğitim sistemi gelişen ve değişen dünyaya uyum sürecinde, toplumun mevcut değerlerini gözetirken evrensel değerlerle donanımlı bireyler yetiştirmeyi görev edinir. Burada en önemli olan, eğitim sisteminin hiçbir otoriteden etkilenmeden, bağımsız ve kendi bilimsel bulguları doğrultusunda hareket etme özerkliğine ve bireysel gelişimi esas alacak bir işleyişe sahip olup, olmadığıdır.

Eğitim sisteminin belirleyenleri arasında önemli bir yeri olan toplumsal yapı, farklı kategorik tabakalardan oluşmuştur. Her kategorik yapının kazanılmış hak olarak benimsediği, varlık nedeni olarak gördüğü statüleri, rolleri vardır.  Bu statüler, varlık-yokluk nedeninin vazgeçilmezi olarak görülür; kültürel yapıyı, gelenekleri, alışkanlıkları, bireylerin yeniliklere uyum çabalarına katılımını etkiler. Bu etkinin beklenen düzeyde olması, alınacak eğitsel önlemlerle sağlanabilir.

Eğitim sisteminin değişime uyum amaçlı yapılanma sürecini ve uygulamanın nasıl olması gerektiğini, bilimsel bulgulara ya da kategorik yapıların endoktrinasyonuna göre belirleyip, belirlemediği önemlidir. Bu kategorik yapılar eğitim sistemi üzerinde etkilidir, belirleyicidir.

Değişim sürecinin dinamiklerinin belirlenmesinde etkili kategorik yapıların en üstünde; yasama, yürütme, yargı, güvenlik güçlerinin temsilcisi devlet aygıtı, devamında aile, inançlar, siyaset kurumu, hukuk düzeni, gelenek-göreneklerden oluşan ve özünde devletin ideolojik temsilcileri olan kurumsal yapılar başat rol oynar.

Başat yapılar eğitime, insan davranışlarının istenilen yönde olmasını, olası aykırılıkların kontrolünün sağlanması amaçlı uygulamaları dayatır. Bir anlamda, yetiştirilecek insanın çerçevelerini belirler. Eğitimin uygulama alanı okullar, üst yapının belirlediği bu eğitim sisteminin ürünüdür ve ideolojik devlet aygıtı görevi yapar. Genellikle mevcut dinamiklerin bozulmadan, yeniden üretilmesi üzerine kurgulanan üretim merkezleridir.

Günlük hayat, karmaşık görünen basit ilişkilerle yürür. Okullardaki durumda aynıdır. Süreç, öğrenci-öğrenci, öğrenci-öğretmen arasındaki karmaşık görünen çok boyutlu ilişkiler şeklinde kendiliğinden işler. Bu aşama kişinin kendisini gözden geçirmesi, başkalarını dikkate alması şeklinde yürüyen ilişkiler zinciridir. Kurallıdır. Ancak şurada şu kurala mutlak uyumalı gibi bir zorunluluk dayatılmaz. İnsanların kaynaşma, paylaşma, başkalarının sorunlarını öğrenme, empati geliştirme, tartışma, eleştiri-özeleştiri yapma, eylemlerini gözden geçirme, yeni yeni fikirler üretme gibi hayata uyum sağlama çabalarının toplamıdır.

Eleştiriye, diyaloğa açık ve sorgulayıcı olmanın, olay ve olguların neden, niçin, nasıl gerçekleştiğini araştırmanın, analiz ve sentez yapmanın temelleri buralarda atılır. Okuma, yazma, hesap becerileri edinme de bu sürecin ürünüdür

Devlete egemen zihniyetin, hayata dair tüm dinamik süreçlerin işleyişini belirlediği bilinen bir gerçektir. Tarihi kayıtlar; teokratik yönetim zihniyetinin özgür düşünen bireyler istemediğinin, totaliter yönetim zihniyetinin de özgür düşünen, sorgulayan, hayatı analitik düşünceyle değerlendiren insanların yetişmesinin önüne önemli engeller çıkardığının sayısız örnekleriyle doludur.

Eğitim sistemi, insanın; toplum tarafından bilinen, korunan tüm değerlerin üstünde değerler bütünü olduğu, bu üstünlüğünün yaratıcı yeteneklerinden kaynaklandığı gerçeğinden hareket etmelidir. Demokrasinin işlerliği, ancak ve ancak insanı öncelikli kabul eden siyasal yapılarla mümkündür. Bu nedenle, eğitim sistemi insan merkezli kurgulanmalıdır. Kaliteli hayat, çerçevelerinden arındırılmış hayattır. Bu hayat bireye yapılacak yatırımla kurulabilir. Her insan; dil, ırk, inanç, cinsiyet, cinsel tercih, ten rengi, doğduğu coğrafya, kafatası yapısı farkına bakılmaksızın kıymetlidir. Bu kıymeti nedeniyle en temel insan haklarından sonuna kadar ve hiçbir engelle karşılaşmadan yararlanmalıdır.

Unutulmamalı, eğitim insanın en temel haklarındandır.

Yorumlar (0)

Kalan karakter : 450
Gönderilen yorumların küfür, hakaret ve suç unsuru içermemesi gerektiğini okurlarımıza önemle hatırlatırız!

Yazarın Diğer Yazıları

ÇOK ŞEYE YETİŞMEK LAZIMDI!
11 Şubat 2025 17:59

AZ GELİŞMİŞLİK SARMALI
02 Şubat 2025 17:59

BURUK SEVİNÇ (Mehmet Emin Turgut)
02 Kasım 2024 17:59

TOTALİTARİZM ÇIKMAZ SOKAKTIR
14 Ekim 2024 17:59

TOTALİTARİZM ÇIKMAZ SOKAKTIR
07 Ekim 2024 17:59

BABAMIN ÖLDÜĞÜ YAŞTAYIM
19 Eylul 2024 17:59

TOTALİTARİZMİN NORMALİNDEN KUTULMALIYIZ
09 Eylul 2024 17:59

İNSAN, MERAK ve ÖĞRENME
29 Temmuz 2024 17:59

POPÜLİST YÖNETİM – VASATLAR CENNETİ
25 Haziran 2024 17:59

KIRMIZI PERÇEMLİ
19 Haziran 2024 17:59

EĞİTİM SİSTEMİNİN HAZİRAN SENDROMU
30 Mayıs 2024 17:59

DEVLETİN EĞİTİM FELSEFESİ ve YATILI OKULLAR
29 Nisan 2024 17:59

EĞİTİM YÖNETİMİ ve BAŞARIDA ÖĞRETMEN ROLÜ
27 Nisan 2024 17:59

EĞİTİM SİSTEMİNDEN BEKLENTİLER
15 Nisan 2024 17:59

MÜESSES NİZAMIN KORUYUCUSU EĞİTİM SİSTEMİ
23 Mart 2024 17:59

EĞİTİM SİSTEMİNİN TARİHİ AÇMAZLARI ve MÜFREDATLAR
20 Mart 2024 17:59

EĞİTİM SİSTEMİNİN TARİHİ AÇMAZLARI ve MÜFREDATLAR
08 Mart 2024 17:59

KADIN HAKLARI
03 Mart 2024 17:59

ALIŞKANLIK, UNUTMA, HATIRLAMA
12 Şubat 2024 17:59

TÜRKİYE ZOR GÜNLER YAŞAMAKTA
01 Şubat 2024 17:59

POPÜLİZM ve OTORİTER YÖNETİMLER
08 Ocak 2024 17:59

EĞİTİM SİSTEMİ SORUNSALI
25 Aralık 2023 17:59

EĞİTİM AYKIRI RENKLERİ GÖREBİLMEKTİR
04 Aralık 2023 17:59

EĞİTİM AYKIRI İNSANLAR YETİŞTİRMELİ
09 Kasım 2023 17:59

OKULLAR ve NİTELİKLİ EĞİTİM
12 Eylul 2023 17:59

BİR ÖLÜM VE DÜŞÜNDÜRDÜKLERİ
25 Temmuz 2023 17:59

HERKESLEŞME
03 Temmuz 2023 17:59

RUHUMA DOKUNAN FİLMLER
02 Haziran 2023 17:59

SIRADANLAŞMA
02 Haziran 2023 17:59

BİREYİN EĞİTİMİ VE 'KENDİSİ' OLMASI
27 Şubat 2023 17:59

Tüm Yazılar